Το νερό που χάνεται πριν φτάσει στη βρύση του καταναλωτή αποτελεί ένα από τα λιγότερο ορατά, αλλά σημαντικότερα προβλήματα των σύγχρονων συστημάτων ύδρευσης. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κατά μέσο όρο περίπου 23% του επεξεργασμένου νερού στην Ευρωπαϊκή Ένωση χάνεται κατά τη διανομή. Με απλά λόγια, σχεδόν ένα στα τέσσερα λίτρα νερού που έχει ήδη συλλεχθεί, επεξεργαστεί και διοχετευθεί στο δίκτυο δεν φτάνει ποτέ στον τελικό χρήστη.
Πού οφείλονται οι απώλειες;
Κύρια αιτία είναι οι διαρροές από παλαιούς ή φθαρμένους αγωγούς. Τα δίκτυα ύδρευσης αποτελούνται από χιλιάδες χιλιόμετρα σωληνώσεων, μεγάλο μέρος των οποίων βρίσκεται κάτω από δρόμους και κτίρια. Η γήρανση των υλικών, η διάβρωση, οι μετακινήσεις του εδάφους και οι απότομες μεταβολές της πίεσης μπορούν να προκαλέσουν μικρές ή μεγαλύτερες αστοχίες.
Μια διαρροή, μάλιστα, δεν γίνεται πάντοτε αντιληπτή. Μεγάλες θραύσεις αγωγών εμφανίζονται άμεσα στην επιφάνεια, αλλά μικρότερες υπόγειες διαρροές μπορούν να παραμένουν ενεργές για μήνες, χάνοντας καθημερινά σημαντικές ποσότητες νερού.
Στις συνολικές απώλειες ενός δικτύου μπορεί επίσης να περιλαμβάνονται νερά που καταναλώνονται αλλά δεν καταγράφονται σωστά, λόγω προβλημάτων στους μετρητές ή άλλων διαχειριστικών αιτιών. Γι’ αυτό η συστηματική μέτρηση αποτελεί βασικό εργαλείο για να διαπιστωθεί πού και γιατί χάνεται το νερό.
Το πρόβλημα στην Ελλάδα
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει ιδιαίτερες προκλήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι οι διαρροές στα ελληνικά δίκτυα διανομής παραμένουν σημαντικές. Η παλαιότητα υποδομών σε αρκετές περιοχές, η γεωγραφική πολυμορφία της χώρας και οι μεγάλες εποχικές διακυμάνσεις της κατανάλωσης δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τη διαχείριση.
Το πρόβλημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία στα νησιά και στις τουριστικές περιοχές. Εκεί, η ζήτηση μπορεί να πολλαπλασιάζεται κατά τους θερινούς μήνες, ακριβώς όταν τα διαθέσιμα υδατικά αποθέματα είναι περιορισμένα. Η απώλεια ενός σημαντικού ποσοστού νερού μέσα στο δίκτυο συνεπάγεται πρόσθετη άντληση από γεωτρήσεις, ταμιευτήρες ή μονάδες αφαλάτωσης.
Δεν χάνεται μόνο νερό
Κάθε κυβικό μέτρο που διαρρέει έχει ήδη απαιτήσει ενέργεια και οικονομικούς πόρους. Το νερό έχει αντληθεί, πιθανώς έχει υποστεί επεξεργασία και απολύμανση και στη συνέχεια έχει μεταφερθεί υπό πίεση στο δίκτυο. Επομένως, μαζί με το νερό χάνονται ενέργεια, χημικά επεξεργασίας και χρήματα.
Υπάρχει και μία λιγότερο εμφανής διάσταση. Οι σοβαρές διαρροές μπορούν να προκαλέσουν πτώση της πίεσης και προβλήματα στην ομαλή υδροδότηση. Σε ορισμένες συνθήκες χαμηλής ή διακοπτόμενης πίεσης αυξάνεται επίσης ο κίνδυνος εισόδου εξωτερικών ρύπων σε προβληματικά τμήματα των αγωγών.
Η τεχνολογία αλλάζει τον τρόπο εντοπισμού των διαρροών
Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να αντικατασταθεί ταυτόχρονα ολόκληρο ένα δίκτυο. Η σύγχρονη προσέγγιση βασίζεται στην ενεργή διαχείριση των απωλειών και στον στοχευμένο εκσυγχρονισμό.
Έξυπνοι υδρομετρητές, αισθητήρες πίεσης και παροχής, τηλεμετρία και συστήματα ανάλυσης δεδομένων επιτρέπουν τη συνεχή παρακολούθηση του δικτύου. Η ασυνήθιστη κατανάλωση κατά τις νυχτερινές ώρες ή μια ξαφνική μεταβολή της πίεσης μπορεί να υποδείξει την ύπαρξη διαρροής πολύ πριν αυτή γίνει ορατή.
Παράλληλα, η δημιουργία επιμέρους ζωνών μέτρησης βοηθά τους διαχειριστές να περιορίζουν γεωγραφικά το πρόβλημα, ενώ τεχνολογίες ακουστικού εντοπισμού μπορούν να προσδιορίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια το σημείο μιας υπόγειας διαρροής. Η σωστή διαχείριση της πίεσης είναι επίσης καθοριστική, καθώς η υπερβολική πίεση αυξάνει τόσο τις απώλειες από υπάρχουσες διαρροές όσο και την καταπόνηση των αγωγών.
Ένας πολύτιμος πόρος που δεν πρέπει να χάνεται
Η μείωση των απωλειών αποτελεί ίσως έναν από τους αποτελεσματικότερους τρόπους αύξησης των διαθέσιμων ποσοτήτων νερού χωρίς αναζήτηση νέων πηγών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πλέον εντάξει τον περιορισμό των διαρροών και τον εκσυγχρονισμό των υποδομών στις βασικές δράσεις για μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στη λειψυδρία.
Για την Ελλάδα, όπου η κλιματική αλλαγή, οι περίοδοι ξηρασίας και η εποχική ζήτηση αυξάνουν την πίεση στους υδάτινους πόρους, η αναβάθμιση των δικτύων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Πριν αναζητήσουμε περισσότερο νερό, είναι εύλογο να εξασφαλίσουμε ότι το νερό που ήδη διαθέτουμε φτάνει πράγματι εκεί όπου χρειάζεται.
